Vì sao các nước khác bảo khẩu trang không cần, còn thủ tướng Việt Nam chỉ đạo bắt buộc khẩu trang nơi công cộng và giao thông.
A. Các nghiên cứu khoa học nói khẩu trang có tác dụng
i. Toner, 2007, "Surgical Masks May Provide Significant Aerosol Protection", Analysis of Advances and Challenges in clinical biosecurity, Trung tâm an ninh y tế, trường sức khoẻ cộng đồng Bloomberg, đại học John Hopkins ¹.
John Hopkins là đại học top về y tế.
Xem thêm về lây nhiễm aerosol ở B phía dưới.
ii. Sande et al, 2008, "Professional and Home-Made Face Masks Reduce Exposure to Respiratory Infections among the General Population", trung tâm công nghệ sinh học quốc gia, thư viện y tế quốc gia, các viện y tế quốc gia Hoa Kỳ ².
Bệnh hô hấp nền làm việc nhiễm Covid-19 trở nặng hơn, tăng xác suất tử vong.
iii. Hướng dẫn của cơ quan quản lý thực phẩm và thuốc Hoa Kỳ ³.
Ngoài việc bảo vệ khỏi droplet, khẩu trang còn giảm tác hại của ô nhiễm không khí.
B. Nghiên cứu khoa học và bằng chứng văn bản về 3 đường lây nhiễm SARS-CoV-2
SARS-CoV-2 lây nhiễm qua 3 đường chính:
i. Tiếp xúc bề mặt có nhiễm virus.
ii. Droplet. Droplet chắc chắn to hơn 0.3μm.
iii. Aerosol.
Tôi để nguyên chữ droplet và aerosol không dịch.
Bằng chứng truyền nhiễm aerosol có liên quan SARS-CoV-2:
i. Doremalen et al, "Aerosol and surface stability of HCoV-19 (SARS-CoV-2) compared to SARS-CoV-1". Gồm chuyên viên từ các viện y tế quốc gia, đại học Princeton, đại học UCLA.
https://www.facebook.com/taitran/posts/10157558795221693
ii. Văn bản hướng dẫn thi hành phiên bản 6 của Uỷ ban y tế quốc gia Trung Quốc ngày 18-Feb-2020.
https://www.facebook.com/taitran/posts/10157498811986693
iii. paho.org thuộc WHO.
https://www.facebook.com/taitran/posts/10157498811986693
Nói dễ hiểu, (B) chứng minh truyền nhiễm. (A) chứng minh khẩu trang giảm nguy cơ.
C. Nghiên cứu khoa học bảo không có triệu chứng vẫn lây nhiễm Covid-19 được
Liu et al, 2020, "The Contribution of Pre-symptomatic Transmission to the COVID-19 Outbreak"
https://www.facebook.com/taitran/posts/10157552074171693
Ngoài ra, bệnh nhân 48 ở quận 10 hiện không có triệu chứng COVID-19
https://plo.vn/dich-covid-19/benh-nhan-48-o-quan-10-hien-khong-co-trieu-chung-covid19-896768.html
D. Lịch sử tuyên truyền của Bộ Y Tế Việt Nam, WHO, Singapore, Mỹ, Hà Lan
3-Feb, Bộ Y Tế Việt Nam gửi tin nhắn toàn dân nội dung đeo khẩu trang khi đến nơi công cộng, phương tiện giao thông.
Bằng chứng https://www.facebook.com/taitran/posts/10157451721731693
Tôi có giải thích việc một người dân bình thường là tôi hiểu thông điệp tuyên truyền của Bộ Y Tế Việt Nam ngày 7-Feb ở đây https://www.facebook.com/taitran/posts/10157462419921693
9-Mar-2020, Bộ Y Tế Việt Nam gửi tin nhắn toàn dân nội dung đeo khẩu trang khi đến nơi công cộng, phương tiện giao thông.
14-Mar-2020, thủ tướng chỉ đạo bắt buộc đeo khẩu trang nơi công cộng, phương tiện giao thông.
Bộ Y Tế Singapore không khuyến khích đeo khẩu trang khi khoẻ.
Bác sĩ Mỹ tuyên truyền không nên đeo khẩu trang khi khoẻ.
Các nước có giải thích lý do họ không khuyến khích đeo khẩu trang: vì THIẾU, không có năng lực sản xuất do đã chuyển sang kinh tế dịch vụ và chuyển sản xuất sang Trung Quốc, nhập khó khăn.
Còn Việt Nam có khuyến khích doanh nghiệp sản xuất khẩu trang. Thắt cổ chai, nếu có, ở màng lọc.
Lưu ý: cần đeo khẩu trang ĐÚNG CÁCH, bỏ khẩu trang đúng cách, chống bọn buôn khẩu trang đã qua sử dụng.
E. Cách đọc thông tin khoa học
Trong hoàn cảnh này, thứ tự từ trên xuống:
Nhóm 1: khoa học
1a. Nghiên cứu khoa học. Nghiên cứu khoa học phải được kiểm định trên số mẫu không quá thấp, chứng minh được, đã isolate các yếu tố ảnh hưởng, đảm bảo statistical significance, kiểm tra robustness, được hội đồng khoa học phản biện trước khi công bố, nếu viết sai thì ảnh hưởng xấu đến bát cơm và sự nghiệp cả đời.
1b. Ý kiến của bác sĩ và chuyên gia KHOA HỌC đăng trên trang chính chủ,
Lưu ý: chuyên gia KHOA HỌC chứ không phải chuyên gia bất kỳ.
Facebook của tôi KHÔNG phải chuyên gia khoa học. Tôi chỉ làm 4 việc là (i) chỉ cách kiếm lãi, và (ii) paste nghiên cứu khoa học vì chưa thấy báo đăng rộng rãi, và (iii) vẽ biểu đồ cho dễ hiểu, và (iv) dạy lại cách ứng dụng các hàm exponential, logistic, hyperbola từ toán phổ thông lớp 8-9 vì dịch đi theo y chang các hàm đó.
rồi đến
1c. Ý kiến của bác sĩ và chuyên gia khoa học do báo trích dẫn.
Lưu ý: đọc HẾT và đọc từng chữ, không chỉ đọc tựa.
Cách đáng tin cậy để phản biện nghiên cứu khoa học đã qua kiểm định khoa học (peer-reviewed) là viết bài phản biện rồi đăng tạp chí khoa học chuyên ngành có thứ hạng không thấp hơn bài gốc. Phải nói kỹ vầy vì có bạn xem tôi dẫn nghiên cứu khoa học rồi bảo các nghiên cứu đó "linh tinh", "suy đoán".
rồi đến
Nhóm 2: thông tin chính thức của Bộ Y Tế, chính phủ trung ương, chính phủ địa phương.
Ở đây không nói là Bộ Y Tế & chính phủ không đáng tin bằng chuyên gia khoa học ở nhóm 1. Nhóm 1 mang tính tức thời hơn và cập nhật hơn. Bộ Y Tế và chính phủ thường cân nhắc tính toán trước khi ra phát ngôn chính thức.
2a. Của Việt Nam
rồi đến
2b. Của các nước khác
rồi đến
Nhóm 3: báo và tài khoản cá nhân chuyên gia
Các chuyên gia tôi cho là đáng tin cậy gồm: giảng viên, chuyên viên xác suất thống kê, chuyên viên toán, chuyên viên xử lý số liệu (data analyst, economic analyst, financial analyst). Những người dạng này phải bảo vệ bát cơm dựa trên danh tiếng.
Danh sách nhóm 3 có thể không đầy đủ, xin nhờ bổ sung.
Khi xảy ra mâu thuẫn thông tin,
* Xem ngày giờ của thông tin. Đây là virus chủng mới, ban đầu thông tin chưa đủ, càng lúc càng có nhiều thông tin. Quan điểm thay đổi theo fact mới là bình thường.
* Ở trên là thứ tự tôi xem.
* Dân sống ở đâu thì nên theo chỗ đó. Từ chối theo bộ y tế, chính phủ chỗ đang sống thì đi chỗ khác thôi. Có di chuyển thì tuân thủ quy định của nơi đến (ví dụ đi từ châu Âu về Việt Nam thì tuân thủ yêu cầu của Việt Nam).
F. Cảnh giác những thứ sau:
1. Những tài khoản lấy lát cắt snapshot ra để nói về thứ tăng exponential,
ví dụ cho rằng Covid-19 chả giết người nhiều bằng cúm mùa.
Đọc lại việc lấy snapshot để nói về thứ exponential ở 3 link sau:
i. https://www.facebook.com/taitran/posts/10157561375331693
ii. 7-Mar đã bảo rồi https://www.facebook.com/taitran/posts/10157543408941693
iii. Giải thích các hàm govern cuộc sống của mình https://www.facebook.com/taitran/posts/10157545066171693
2. Tập đoàn fake news
Xem danh sách tập đoàn fake news đang hoạt động mạnh nhất ở đây
https://www.facebook.com/taitran/posts/10157550787756693
3. Quan điểm cá nhân, "tôi nghĩ", "tôi cho rằng" mà mâu thuẫn với bằng chứng khoa học mới nhất.
Trong hoàn cảnh này, mọi thứ dựa trên bằng chứng khoa học và số liệu thống kê.
Quan điểm chính trị ảnh hưởng kết quả bầu cử, kết quả bầu cử ảnh hưởng chính sách và thông điệp tuyên truyền. SARS-CoV-2 thì lây không từ quan điểm chính trị, quan điểm cá nhân nào.
G. Lưu ý
Post này không nói là khẩu trang quan trọng hơn rửa tay. Mọi người không cãi nhau gì vụ rửa tay, nhưng cãi nhau vụ khẩu trang. Nên phải nói về khẩu trang nhiều.
Post này là quan trọng cho người Việt ở nước ngoài, vì bị người da trắng và da đen kỳ thị việc đeo khẩu trang.
* Rửa tay xà phòng 30 giây.
* Đeo khẩu trang khi đi nơi công cộng, phương tiện giao thông theo chỉ đạo của thủ tướng Việt Nam.
* Yêu cầu tài xế taxi, tài xế công nghệ đeo khẩu trang theo chỉ đạo của thủ tướng Việt Nam.
* Mang theo khăn lau khử trùng, nước xịt khử trùng để lau & xịt bề mặt tiếp xúc.
* Nhớ lau tay nắm cửa, tay nắm xe trong và ngoài.
* Social distancing.
* Chống phân biệt đối xử những người đeo khẩu trang.
* Đoàn kết giúp đỡ nhau trong hoàn cảnh người châu Á bị phân biệt đối xử.
* Dùng cồn rửa thiết bị và ghế gym.
* Ngưng bắt tay.
* Họp online / conference call được thì làm.
Đọc thêm ở đây https://www.facebook.com/taitran/posts/10157564950736693
Hình minh hoạ này sao có vẻ giống prostate exam vậy?
¹ http://www.centerforhealthsecurity.org/cbn/2007/cbnreport_02152007.html
² https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2440799
³ https://www.fda.gov/medical-devices/personal-protective-equipment-infection-control/n95-respirators-and-surgical-masks-face-masks
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét