Sách về suy thoái kinh tế

Sách dạy suy thoái / khủng hoảng kinh tế kế

Giáo sư Robert Shiller chia sẻ Nobel Kinh Tế 2013 cho những công trình về cách thị trường vận hành, ổng làm từ 1980s. Robert Shiller là tác giả sách tôi nhắc nhiều thứ hai, sau giáo sư Nassim Nicholas Taleb. Công trình được nhiều người đọc nhất của Shiller là quyển Irrational Exuberance 2000. Đây là quyển kinh điển về chuẩn bị đối phó khủng hoảng kinh tế.

18 năm sau Irrational Exuberance, có một tác giả viết khủng hoảng cho đại chúng hay không kém: Ray Dalio.

Big Debt Crises 2018 hay hơn Principles 2017.

Quyển Big Debt Crises dạy:

1. Cơ bản về nợ, cho người không làm ngân hàng / cho vay / trái phiếu.

2. Quan hệ giữa nợ và chu kỳ kinh tế.

3. Dùng số liệu nợ để dự đoán kinh tế và đầu tư / đầu cơ.

Cần nhớ, tín hiệu công khai rõ rệt đầu tiên báo TRƯỚC 2 năm bùng nổ của chứng khoán Việt 2016-2017 là biên bản họp phiên họp Chính phủ thường kỳ tháng 4 2016, trong đó quan trọng nhất là nội dung tín dụng, tin ra báo đại chúng không muộn hơn 5.5.2016.

4. Cung cấp số tương quan (relative) thực tế để so sánh.

5. Cơ bản về chính sách tiền tệ.

6. Ảnh hưởng của lãi suất lên kinh tế, dùng case study rất gần.

7. Các sản phẩm khác: vàng, ngoại tệ, giá nhà.

8. Lạm phát, dịch chuyển vốn.

9. Lý thuyết kinh tế trong chiến tranh / dùng chiến tranh làm kinh tế.

10. So sánh nhiều nước.

11. Lịch sử sự kiện kinh tế.

12. Nợ dẫn đến suy thoái / khủng hoảng kinh tế kế thế nào. Là quyển relevant nhất đến giờ, hay hơn các quyển mới của Robert Shiller.

...

Đây là một quyển dạy kinh tế cực hay, tình tiết nhanh, đi thẳng vào vấn đề.

Lý do lộ quyển này hay: tác giả là quản lý quỹ. Bộ dữ liệu của các quỹ lớn gần như thực dụng và hay ho nhất nền kinh tế.

Lý do quyển này massive: quỹ của Ray Dalio quản 125 tỷ USD. Nếu chỉ cầm vài trăm triệu thì rất dễ tiêu hết; còn cầm 125 tỷ mà giải ngân hết cho các mục tiêu đầu tư hay ho thì cực khó. Với độ chịu đựng rủi ro (risk exposure) to thế thì bất kỳ hắt hơi nhỏ nào của thị trường cũng tạo ra áp lực lớn. Nên quyển này được viết với tinh thần cảnh giác và tâm trạng cấp bách (sense of urgency) cao.

--

Tôi trích dẫn giáo sư Robert Shiller nhiều đến thế vì các công trình nghiên cứu của ông là bài học vỡ lòng để học chu kỳ kinh tế, và khủng hoảng.

Tôi cũng từng một lần dùng Shiller làm ví dụ rằng:

i. Ổng nói đúng, và

ii. Ổng xứng đáng Nobel [quan điểm: ngon lành hơn Richard H. Thaler nhiều], và

iii. Ổng không xác định thời điểm (timing) thị trường được như những người trực tiếp cầm tiền làm equity, và

iv. Không timing thị trường được KHÔNG có nghĩa ổng sai, và

v. Không timing thị trường được KHÔNG có nghĩa giải Nobel của ổng không xứng đáng.

Chuỵ hiễu hôn? Đối với những tượng đài thì phải đọc hết các công trình cả đời của họ, áp dụng những thứ áp dụng được, biết những chỗ nào không áp dụng được, trân trọng những thứ cần trân trọng.

Muốn chỉ ra những chỗ không áp dụng được, hoặc phản biện một cách đàng hoàng, thì phải bỏ công sức (rigor) đọc literature review không quá ít để phản biện sâu và đúng chỗ.

--

Riêng sách thì có chỉ chỗ mua: góc nhà bo

Source: https://m.facebook.com/story.php?story_fbid=10157201032796693&id=533516692

hướng dẫn cho kẻ dốt toán

Phần 2: Dạy trẻ lớp 2 xác suất làm gì?

1. Tuyên bố "xác suất làm thành công việc này là 95%".

Khi làm thất bại thì chống chế: "ơ, đang rơi vào 5% ngoại lệ đó".

1b. Tạm nói đạo lý.

Giả định nói đúng số 95%. Ví dụ có 100 vũ trụ song song. Trong đó có 95 vũ trụ làm thành công. 5 vũ trụ làm không thành công. Mình chỉ ở 1 vũ trụ nên khó biết TRƯỚC là mình như nào.

2. Ứng dụng ngay: lấy điểm cho-không bài thi đầu vào thạc sĩ Mỹ (GRE, GMAT), nộp điểm lấy học bổng. 

3. Ứng dụng ngay

Tính chính xác xác suất của từng dự án là một việc rất khó.

Nhưng có một thứ dễ làm và độ chính xác khá cao: so sánh xác suất thành công của 2 dự án. 

4. Ứng dụng ngay: Tính lãi kỳ vọng

Lãi kỳ vọng = E(r) = Σ [Pᵢ x E(rᵢ)] - Chi phí

P: xác suất.

E(r): expected return.

Ví dụ: Bầu cua cá cọp / Hoo hey how / Crown & Anchor.

Áp dụng công thức trên để tính xem game này ra lãi kỳ vọng âm hay dương. Âm thì dẹp khỏi chơi. Dương thì cứ chơi, lỗ vài ván không sao; khi chơi một số ván đủ lớn (central limit theorem) thì lãi là dương.

Caveat: Công thức lãi kỳ vọng cho trò bầu cua dựa trên một giả định quan trọng: xác suất xí ngầu đúng 1/6. Thực tế xác suất xí ngầu không bao giờ đúng 1/6 vì luôn tồn tại mặt nặng hơn, cục không đúng hình hộp cube.

5. Ứng dụng ngay

Xác suất là đầu vào tối quan trọng cho các ngành: Bảo hiểm, làm nhà cái sòng bài.

6. Ủa ở trên là các ví dụ cho người lớn mà, liên quan gì con tao?

Đào tạo sẽ giúp trẻ có tư duy xác suất để lớn lên đi làm. Hoặc ít nhất là vốn từ của mảng đấy.

7. Dạy lớp 2 chi sớm vậy? 

* Cấp II trở lên học cái khó hơn là tương tác xã hội, học mấy cái xác suất đơn giản chỉ-ngồi-tính chi cho phí. 

* Học cho xong hết trước lớp 7 đi. Dậy thì rồi đi yêu đương và chơi games, học hành gì. 

8. Tại sao phải dạy hết?

* Vừa NGHÈO vừa nheo nhóc thì không đủ tiền cá nhân hoá cho từng cháu đó 😗

* Cưng nhớ những ngành 20 năm trước không hề tồn tại ở quê ta không? Ví dụ: quản lý tài sản cá nhân, actuary, machine learning.

Có biết trước chính xác là 20 năm tới trẻ KHÔNG dùng tích phân (để làm bảo hiểm), KHÔNG dùng đạo hàm (để làm chứng khoán phái sinh), KHÔNG dùng xác suất hông?

* Vì trong đống trẻ đấy sẽ có những trẻ sẽ dùng. Trong số có dùng sẽ có những đứa xuất chúng: mở công ty, đóng thuế gánh team, tạo việc làm cho mấy (chục) nghìn gia đình. Đứa xuất chúng thì giá trị xã hội cao.

* Giống như những công ty thử nghiệm không thành công thì khai phá educate thị trường giúp những công ty sẽ thành công,

thằng ngu như Tai Tran học không nổi thì làm đúng nhiệm vụ / nghĩa vụ xã hội của mình là cosplay cục phân

bón cho mấy đứa giỏi đó 😌

Phần 1 

https://www.facebook.com/taitran/posts/10157193101416693

Tự ghi chú cho đứa dốt Toán như tôi phải làm việc với Toán 

 A. Thách thức
 1. Ước lượng Định giá cổ phần và mua bán sáp nhập công ty là bài tính ƯỚC LƯỢNG của dãy đa thức vô hạn. Các chương trình học cho phương trình để tính. Nhưng khi đi làm sẽ đụng những người tính ước lượng gần đúng để làm việc cho nhanh.
 2. Tính nhẩm Định giá cổ phần và mua bán sáp nhập công ty là bài tính nhẩm của dãy đa thức vô hạn. IRR là bài tính nhẩm dãy đa thức hữu hạn nghịch đảo. Có thể bạn sẽ phải làm việc với dân chuyên Toán. Dân chuyên Toán nhẩm những thứ trên dưới 1 giây. Nghĩa là họ quản lý được rất nhiều tài sản cùng lúc, nghĩa là họ có nhiều nguồn thu nhập cùng lúc. 
 3. Khi bạn là Private Equity Analyst đi gặp một chủ doanh nghiệp, bạn sẽ ngồi phỏng vấn những thông tin định tính (qualitative) về tầm nhìn, đối thủ, thị trường. Những thông tin định lượng như doanh thu, lợi nhuận, thị phần chỉ là ước lượng. Trong khi ngồi nói chuyện 2 chiều thì bạn phải nhẩm trong đầu để ra ngay định giá tại bàn. Lý do phải nhẩm: dùng máy tính bấm bấm thì ngắt eye contact, ngắt ngang câu chuyện, bất lịch sự.
4. Tương tự (3) là khi bạn ngồi họp với sếp / đồng nghiệp / đối tác và họ tính nhẩm nhanh hơn bạn và bạn được hỏi bất chợt. Chả ai chờ bạn ngồi bấm máy tính. 

 B. Làm gì
 1. Tập cách tính nhẩm càng chính xác càng tốt, càng nhanh càng tốt. 
 2. Tập xác suất số rơi vào vùng nào. Cách làm là cứ nghĩ ra hoặc vớ được mô hình định giá nào thì tập cho càng nhiều tài sản càng tốt. 
 3. Nhìn bảng điện đến có cảm giác số. 
 4. Hãy nhớ rằng tính nhẩm và tính nhanh xuất hiện ở: * Đề thi học sinh giỏi cấp Quận lớp 4. Không tính được thì thua một cháu lớp 4. * GRE & GMAT để đủ điều kiện nộp đơn học một trường không quá tệ. Hãy nhớ các bài toán tích phân, đạo hàm, logarithm, dãy đa thức, limit, toán ma trận... đều được dùng trong ngành tài chính và khi làm ngành thì sẽ đụng những người tính nhẩm được hết những thứ bạn nghe tên là phát hoảng. 
 5. Tệ nhất thì luôn có sẵn Financial Calculator / Google Sheets / Excel trên máy và gõ trong vòng 1 giây. 

 Chúc may mắn

***************************************************

Check list để phụ huynh tự kiểm tra

1. Nhiều phụ huynh cho rằng trẻ nên chơi, học ít thôi.

Thời điểm trẻ tự học tốt nhất là lớp 6.

Các lý do:

* Xong vụ chuyển cấp I sang cấp II rồi.

* Để lấy GMAT 730 (là tương đương đầu vào trung bình thạc sĩ Harvard) chỉ cần toán lớp 6 phổ thông Việt Nam.

* Để muộn hơn lớp 6 thì máu chúng không dồn lên não nữa.

Một năm tự học lập trình và ngoại ngữ lớp 6 đủ cho trẻ dùng hết cử nhân công nghệ first class honour và tiến sĩ tài chính hoặc ngành tương đương. Sau đó, trẻ có thể CHƠI đến hết 30 tuổi.

2. Phụ huynh sai lầm khi nghĩ trẻ con nên chơi, học để sau.

Vì 18 đến 30 là tuổi để get laid, không phải để học.

Học tốt nhất là lớp 6 như ý (1) đó.

3. Đối với các trẻ sợ Toán.

Lập trình là thứ cứu trẻ khỏi Toán lý thuyết.

Cách thực hiện:

Bước 1: Vài dòng loop để trial-and-error ra kết quả.

Bước 2: Dùng kết quả lắp vào công thức để loại uncertainty.

Bước 3: Có tiên đề và có kết quả => tự suy ra quy luật, hoặc tự suy lại công thức.

Lập trình còn hiệu quả hơn nếu toán ở dạng trắc nghiệm.

Các bước trên giúp trẻ không phụ thuộc cách giải của sách ép trẻ nữa, mà tự tìm ra cách đi rồi GIẢ VỜ giải theo các bước đề yêu cầu.

4. Giữ điểm trong Second Quartile (Q2) là vùng an toàn nhất với trẻ.

Lý do:

Giáo viên bị ép phải dành nhiều thời gian cho các trẻ chậm nhất ở First Quartile Q1.

Giáo viên tự thích dành nhiều thời gian cho Top Percentile.

Q2 là vùng giáo viên dành ít thời gian nhất, vì thế an toàn cho trẻ tự làm điều trẻ thích.

5. Sai lầm của phụ huynh: sợ trẻ vào lớp cạnh tranh thì áp lực.

Đúng: Hệ lớp cạnh tranh nhất về việc học là nơi an toàn nhất của toàn bộ hệ thống giáo dục, vì bạo lực học đường thấp nhất.

Chỉ cần giữ điểm ở Q2 trong hệ lớp này là trẻ thoải mái nhất.

6. Tự kiểm tra: Thời điểm cuối cùng phụ huynh còn có tí hy vọng hiểu về sự học của trẻ hơn trẻ là lớp 4.

Khi trẻ ở lớp 5 thì trẻ đã tự hiểu bản thân hơn phụ huynh, chỉ không nói ra. Đến lúc này thì phụ huynh không có tí hy vọng nào hiểu nhiều hơn trẻ. Điều tốt nhất có thể làm là né ra không cản đường nó.

7. Sai lầm: muốn trẻ toàn diện.

Đúng hơn: Một kỹ năng vượt trội làm lợi thế cạnh tranh + tất cả những thứ khác là sở thích bổ trợ.

Phía trên là tóm tắt vài thứ cháu làm để đối phó hệ thống giáo dục của ta lẫn tây từ khía cạnh học sinh.

Tóm tắt: phụ huynh thích nghĩ hộ trẻ thì xác suất phụ huynh sai không thấp hơn 80%.

Dễ nhất là kệ chúng, lo chi cho mệt 😌

Caveat emptor: không đúng với mọi trẻ, không phải silver bullet

https://m.facebook.com/story.php?story_fbid=10157171236651693&id=533516692

Hướng dẫn trẻ trục lợi từ học xác suất thống kê từ lớp 2

1. Cần cù và thái độ tốt và trí óc khá sẽ giúp thành công tàm tạm.

Còn từ thành công tàm tạm lên thành công vượt bậc thì cần một thứ: may mắn.

May mắn là một biến số nhìn từ ngoài hệ thống vào hoặc biết HẾT luật chơi TRƯỚC khi chơi thì mới thắng. Còn làm việc bên trong hệ thống thì không thể biết chắc mà chỉ có thể ước lượng.

Rất tiếc, hầu hết người phàm như chúng ta làm việc từ bên trong hệ thống và không biết HẾT luật chơi TRƯỚC khi chơi.

Ví dụ để dễ hình dung về việc bên trong hệ thống. Ví dụ này viết đi viết lại 3 lần rồi, đã đọc có thể bỏ qua.

Người tạo mê cung. Người bỏ vài chuột mới đẻ vào. Người không để chuột biết sự hiện diện của người. Người cố ý cho chuột A ăn nhiều hơn các chuột khác. Tất cả các chuột đều thấy A thành công vượt bậc trong xã hội chuột, nhưng không biết vì sao. Loài chuột cho rằng A may mắn, hình dáng như A sẽ may mắn, tính cách như A sẽ thành công.

=> Người ở ngoài hệ thống (mê cung) và biết HẾT TRƯỚC luật chơi. Chuột ở trong hệ thống (mê cung) và không biết luật chơi; điều tốt nhất chuột có thể làm là đoán.

Bây giờ, thay chuột bằng người, thay người bằng God.

[God ở đây là khái niệm chung, không chỉ nói khái niệm God trong Christianity/Catholic]

Xác suất thống kê là cách ước lượng luật chơi.

2. Fact: học sinh lớp 3-4 đã học xác suất mấy chục năm nay bằng các bài toán: bi màu, lật lá bài, bỏ con gà vào chuồng, bài toán Monty Hall.

Bây giờ chỉ dùng đúng tên "xác suất thống kê" để nói về các bài toán trẻ đã giải mấy chục năm.

Thứ thầy cô dạy lớp 5 vật lộn là: làm sao giải bài toán cho trẻ thi vào lớp 6 trường chuyên mà không đặt (hệ) phương trình. Trẻ đã giải những thứ đấy từ lâu; giờ làm hệ thống hoá thôi.

3. Fact: các nước giàu có dạy xác suất thống kê cho trẻ.

Quan điểm: Tăng ứng dụng xác suất thống kê,

tăng Toán Tin,

giảm Toán Lý Thuyết chuyên sâu.

4. Ứng dụng đầu tiên của xác suất thống kê:

a. Biết cần bao nhiêu điểm để thi đậu, bỏ thời gian & công sức ít nhất để đạt. Cụ thể: thi đầu vào trường chuyên, thi đầu vào lớp chuyên trong trường. Nếu không có nhu cầu học chuyên thì bỏ qua.

Thi đại học ta, thi SAT, A-level, GRE đều có thể ước lượng.

Trẻ biết tự lượng sức thì đỡ bao nhiêu cho bản thân trẻ, cho phụ huynh.

b. Đỡ bị xác suất thống kê lừa.

c. Đỡ bị các bài báo quần chúng hù doạ kiểu suy diễn số liệu gốc.

d. Khái niệm Lợi Nhuận Kỳ Vọng Expected Return

E(r) = Σ [Pᵢ x E(rᵢ)] - Cost

5. Phụ huynh sẽ quan tâm việc giáo viên dạy hiệu quả hay dạy bậy.

Nghĩ theo hướng bỏ tiền mua sản phẩm: Trường tư thì trường nào thu hút được giáo viên giỏi. Phụ huynh và học sinh phải biết cách thẩm tra (due diligence) trường.

Fact: Học sinh lớp 5 biết cách chọn trường rồi; nghe phản hồi của bọn nhỏ xem, có nhiều cái hay.

Trong hệ thống trường công: sinh viên Sư Phạm thích vào trường có truyền thống, thứ hạng cao, để lấy tiếng mở lớp dạy thêm. Thứ hạng trường công rất đơn giản: điểm đầu vào. Nên cho con vào trường thứ hạng càng cao thì trình độ CHUYÊN MÔN TRUNG BÌNH giáo viên càng tốt.

Cần phân biệt: chuyên môn vs. dạy vui. Có cả chuyên môn tốt lẫn dạy cuốn hút thì hay quá; còn buộc phải chọn thì cần chuyên môn đúng hơn là [dạy vui mà dạy sai].

6. Mẹ cháu luôn bảo: bộ Giáo Dục đưa ra thách thức nào thì con cứ vượt qua là nhẹ đầu nhất.

Vì thế, bây giờ cháu luôn chỉ cách phụ huynh học sinh đối phó hệ thống (play/game the system) với mọi kiểu thách thức.

Gì thì gì, đối phó với hệ thống giáo dục là dễ nhất trong mọi ngành rồi. Vật nhau việc học cho lẹ còn ra ra vật nhau với xác suất trên thị trường đầu tư kìa.

Bài tập về nhà

Chúng mách mình trong phòng có thằng ngu. Mình nhìn quanh mãi không thấy ai ngu cả. Vậy thằng ngu ở đâu? 

Đoán xem.

Phần 2: Dạy trẻ lớp 2 xác suất làm gì?

1. Tuyên bố "xác suất làm thành công việc này là 95%".

Khi làm thất bại thì chống chế: "ơ, đang rơi vào 5% ngoại lệ đó".

1b. Tạm nói đạo lý.

Giả định nói đúng số 95%. Ví dụ có 100 vũ trụ song song. Trong đó có 95 vũ trụ làm thành công. 5 vũ trụ làm không thành công. Mình chỉ ở 1 vũ trụ nên khó biết TRƯỚC là mình như nào.

2. Ứng dụng ngay: lấy điểm cho-không bài thi đầu vào thạc sĩ Mỹ (GRE, GMAT), nộp điểm lấy học bổng. 

3. Ứng dụng ngay

Tính chính xác xác suất là một việc rất khó.

Nhưng có một thứ dễ làm và độ chính xác khá cao: so sánh xác suất thành công của 2 dự án.

Khó tính chính xác xác suất thành công dự án A, Khó tính chính xác xác suất thành công dự án B, nhưng mà tính xác suất thành công A cao hơn B để chọn làm A thì lại khá đúng.

4. Ứng dụng ngay: Tính lãi kỳ vọng

Lãi kỳ vọng = E(r) = Σ [Pᵢ x E(rᵢ)] - Chi phí

P: xác suất.

E(r): expected return.

Ví dụ: Bầu cua cá cọp / Hoo hey how / Crown & Anchor.

Áp dụng công thức trên để tính xem game này ra lãi kỳ vọng âm hay dương. Âm thì dẹp khỏi chơi. Dương thì cứ chơi, lỗ vài ván không sao; khi chơi một số ván đủ lớn (central limit theorem) thì lãi là dương.

Caveat: Công thức lãi kỳ vọng cho trò bầu cua dựa trên một giả định quan trọng: xác suất xí ngầu đúng 1/6. Thực tế xác suất xí ngầu không bao giờ đúng 1/6 vì luôn tồn tại mặt nặng hơn, cục không đúng hình hộp cube.

5. Ứng dụng ngay

Xác suất là đầu vào tối quan trọng cho các ngành: Bảo hiểm, làm nhà cái sòng bài.

6. Ủa ở trên là các ví dụ cho người lớn mà, liên quan gì con tao?

Đào tạo sẽ giúp trẻ có tư duy xác suất để lớn lên đi làm. Hoặc ít nhất là vốn từ của mảng đấy.

7. Dạy lớp 2 chi sớm vậy? 

* Cấp II trở lên học cái khó hơn là tương tác xã hội, học mấy cái xác suất đơn giản chỉ-ngồi-tính chi cho phí. 

* Học cho xong hết trước lớp 7 đi. Dậy thì rồi đi yêu đương và chơi games, học hành gì. 

8. Tại sao phải dạy hết?

* Vừa NGHÈO vừa nheo nhóc thì không đủ tiền cá nhân hoá cho từng cháu đó 😗

* Cưng nhớ những ngành 20 năm trước không hề tồn tại ở quê ta không? Ví dụ: quản lý tài sản cá nhân, actuary, machine learning. Có biết trước chính xác là 20 năm tới trẻ KHÔNG dùng tích phân (để làm bảo hiểm), KHÔNG dùng đạo hàm (để làm chứng khoán phái sinh), KHÔNG dùng xác suất hông?

* Vì trong đống trẻ đấy sẽ có những trẻ sẽ dùng. Trong số có dùng sẽ có những đứa xuất chúng: mở công ty, đóng thuế gánh team, tạo việc làm cho mấy (chục) nghìn gia đình. Đứa xuất chúng thì giá trị xã hội cao.

* Giống như những công ty thử nghiệm không thành công thì khai phá educate thị trường giúp những công ty sẽ thành công,

thằng ngu như Tai Tran học không nổi thì làm đúng nhiệm vụ / nghĩa vụ xã hội của mình là cosplay cục phân

bón cho mấy đứa giỏi đó 😌

Phần 1 https://www.facebook.com/taitran/posts/10157193101416693

Còn mấy cái thống kê cơ bản thì có thể xem thêm ví dụ ở đây https://ellienguyen.style/Toi%20sang%20tac/mai%20day%20thong%20ke/whole_v1.html

Mọi thứ về Tự kỷ

Không biết các bố mẹ được gặp giáo sư Connie Kasari hồi cuối tháng 5 đã hỏi gì bà.  Còn nhóm mình đã nhờ bà gợi ý một số chương trình can thiệp hiệu quả cho các giai đoạn khác nhau.  

Xin nói rõ thêm là giáo sư Kasari là người làm nghiên cứu đầu ngành về tự kỷ ở Mỹ nên bà nghiên cứu, cập nhật, tìm hiểu về tất cả các trường phái can thiệp, và không có xung đột lợi ích với bất kỳ trường phái can thiệp nào (ví dụ mở dịch vụ can thiệp hay tập huấn theo một trường phái nào đó).  Vì thế mình rất tin tưởng tính khoa học và khách quan trong lời tư vấn của bà.  

Và đây là một số phương pháp bà kể ra:

* CAN THIỆP SỚM: 

- Về giao tiếp và tương tác xã hội: 

các phương pháp ABA cấp tiến như PRT, ESDM, JASPER.  Các phương pháp này đều có sự hòa hợp nhất định giữa trường phái hành vi và phát triển.

* TUỔI ĐI HỌC: 

- Về tương tác xã hội: 

  + Can thiệp thông qua bạn bè: Remaking the Recess là một trong số các ứng dụng 

  + Cognitive Behavior Therapy (CBT) nếu trẻ có nhận thức tốt: UCLA PEERS và Social Thinking

- Về khả năng tổ chức sắp xếp công việc (Executive Function): Unstuck and On target: An Executive Function Curriculum to Improve Flexibility for Children with Autism Spectrum Disorders, Research Edition

- Về đọc hiểu: Visualizing and Verbalizing

Rất tiếc là các chương trình này chưa có nhiều tài liệu bằng tiếng Việt.  

Cá nhân mình thì đã đọc tài liệu và tham dự khóa tập huấn liên quan.  Mình thấy tài liệu của họ rất rõ ràng, dễ hiểu.

Chọn lựa PHƯƠNG PHÁP CAN THIỆP cho con là một quá trình khó khăn, có lẽ phụ huynh nào cũng từng trải qua. Mình trao đổi với các phụ huynh tại các buổi hội thảo thì thấy có rất nhiều phương án khác nhau. Chi tiết bài viết: https://theaworldvn.blogspot.com/2019/09/cac-yeu-to-tien-luong-su-thanh-cong-cua.html

GS Phil Reeds đã dày công tổng hợp các nghiên cứu từ 40 năm nay, để chỉ ra các yếu tố tiên lượng của 4 nhóm phương pháp can thiệp. 

1. Can thiệp hành vi toàn diện (Comprehensive Behavioural Interventions). Đây là nhóm tin vào ABA. Các chương trình can thiệp trong nhóm này là EIBI (Lovaas hoặc AVB¹). Phụ huynh trong nhóm này thường chọn chương trình can thiệp toàn thời gian (30 - 40 giờ/tuần) tại trung tâm. Link: 

https://theaworldvn.blogspot.com/2019/09/cac-yeu-to-tien-luong-su-thanh-cong-cua_30.html 

2. Các kỹ thuật thay đổi môi trường dạy học (Teaching Environment Modification Techniques). Các phương pháp này thường được áp dụng trong các môi trường khác nhau (nhà trường, gia đình, trung tâm bảo trợ,...), có chia sẻ nhiều kỹ thuật và phương pháp với ABA (behavior) và phương pháp can thiệp dựa vào các chặn phát triển (development). Mô hình nổi tiếng của nhóm này là TEACCH và LEAP. Các mô hình này, ngay tại Hoa Kỳ, cũng chưa phổ biến, mặc dù chất lượng đã được kiểm chứng². Link: https://theaworldvn.blogspot.com/2019/10/cac-yeu-to-tien-luong-su-thanh-cong-cua.html

3. Các mô hình can thiệp dựa vào phụ huynh và các chặn phát triển (Developmental and Parent‐Mediated Treatment Models). Các chương trình này phối hợp các chiến lược can thiệp ABA có bằng chứng khoa học với nhau, hoặc kết hợp chúng với các triết lý can thiệp khác chưa có đủ bằng chứng khoa học. Chúng ta hay nghe tới ESDM, SCERTS, DIR-Floortime, More than words, Options-Son-Rise,... Các phụ huynh trong nhóm này tin rằng một can thiệp tốt nhất nên được tiến hành trong môi trường tự nhiên, tại nhà, so cha mẹ làm can thiệp chính,...

Link: https://theaworldvn.blogspot.com/2019/10/cac-yeu-to-tien-luong-su-thanh-cong-cua.html

4. Can thiệp phối hợp (Eclectic Interventions). Nhiều phụ huynh cho con theo đuổi nhiều chương trình khác nhau cùng lúc. Ở trung tâm nơi con mình theo học, có phụ huynh cho con học ABA nửa ngày (cô nói ABA giúp bé có nhiều kỹ năng, giảm hành vi nhanh chóng), sau đó cho bé theo học play therapy (cô biết chơi nhập vai - pretend games - sẽ giúp bé mau tiến bộ về ngôn ngữ), ngoài ra bé còn học music therapy, các chương trình chuyên sâu về giao tiếp xã hội của các nhà ngữ âm trị liệu. Tổng số giờ học của bé 1 tuần là 47 giờ, cao hơn bất kỳ chương trình EIBI nào mình từng biết.

Link: https://theaworldvn.blogspot.com/2019/10/cac-yeu-to-tien-luong-su-thanh-cong-cua_10.html

Linh Đào

1 giờ

🧐📖📚Đang đọc Cirricula for teaching students with autism spectrum disorder 📚📖🧐
Mình nhớ có người từng như điện giật khi mình nói mình áp dụng ABA vào cuộc sống hàng ngày, điều mà mình thấy dù bạn không muốn cũng vẫn xảy ra vì đó là khoa học tổng kết về hành vi thông thường của con người. Ví dụ sếp muốn nhân viên yêu công việc thì phải có những “phần thưởng” cho họ. Phần thưởng có thể là lương, cơ hội đào tạo, được đi du lịch, được đồng nghiệp công nhận hay văn hoá công ty hoặc có liên quan đến sở thích hay sở trường của nhân viên. Hóa ra việc lẫn lộn DTT với ABA không chỉ diễn ra ở VN, mà ở mọi nơi trên thế giới.

"ABA thường bị dùng như là tương đường với DTT hay EIBI. ABA cũng hay bị hiểu sai thành một kỹ thuật can thiệp cụ thể. ABA là một tập hợp các nguyên tắc và quy trình, nó có nhiều ứng dụng mà DTT là một trong số đó."
Tác giả cũng nói là các chiến lược giáo dục tâm lý cho trẻ tự kỷ hiện nay thường kết hợp cả trường phái hành vi, phát triển và nhận thức (behavorial, developmental and cognitive approaches).

Tin vui

Linh Đào Con mình qua giai đoạn này rồi, giờ con dùng nhiều các pp thiên về Cognitive Approach hơn bạn à. Mình đăng cho các bố mẹ khác tham khảo thôi

Harry Le: ABA là nguyên lý chung. ABA mà mình hay nghĩ tới (ngồi bàn, trẻ làm theo therapist) là DTT. PRT cũng là ABA, nhưng để trẻ dẫn dắt khi trị liệu. PRT đứng một mình cũng là một phương pháp can thiệp toàn diện, nhưng PRT rất hay được tích hợp vào các chương trình DTT, và nổi tiếng nhất là được "cài" vô ESDM.

Em thấy hình dưới đây mình họa khá rõ cái hay của PRT và vì sao can thiệp nào mà dùng mội trường tự nhiên thì đều có thể tích hợp PRT vào dễ dàng.

ABA, ESDM và EIBI: https://theaworldvn.blogspot.com/2019/07/cung-oc-sach-esdm-1-vai-tro-cua-phuong.html

Sách textbox

Em nói chuyện với BCBA rùi, she nói kết hợp đủ hết, behavioral + natural + developmental, thì em bé mới chịu nổi chớ không nó bỏ học kaka

Tiếng Việt của sách trên https://sites.google.com/view/the-a-world/

Jasper manual của UCLA, Thuong Ho said  vào youtube thấy ngay vì họ rất cởi mở về thông tin. Từ khoá là "Connie Kasari UCLA" ạ

Chia sẻ from Harry Le

1. Bạn phải cho bé đi khám ở 1 bs giỏi, bài bản về tự kỷ để được xác định độ nặng, điểm Vineland3 (dể theo dõi hiệu quả can thiệp). Bs giỏi thường có tâm và biết nhiều dịch vụ tốt để tư vấn cho bạn.

2. Trong khi chờ đợi. Con bạn đang trong thời gian vàng, não của bé dễ phục hồi. Bạn cần :

2.1 Dùng 1 phương pháp can thiệp phù hợp: bài bản, toàn diện, rẻ, có bản tiếng Việt, có người đào tạo. Mình đề nghị dùng ESDM (bằng chứng tốt), hoặc More than words.

Mình còn cho con mình học ABA/Vb.

2.2 Tăng giờ can thiệp lên: tổng thời gian cô và bố mẹ tương tác với bé phải từ 35 giờ - 40 giờ/tuần mới hiệu quả.

3. Khám bs giỏi, tử tế xong thì bác ấy nói sao mình làm vậy. Nhớ hỏi bs sau bao lâu tái khám, làm lại tests, để coi mức tiến bộ.

Trả lời câu này rất dễ bị vu oan là quảng cáo, mặc dù mình ở Mỹ chả có liên quan gì. Nhưng ở Saigon thì mình biết bác Phan Thiệu Xuân Giang. Hà Nội có bác Công Trần: https://www.facebook.com/congvtran

Ibox Nguyen hoang anh de có sdt bs Giang

https://www.facebook.com/giang.phan.14

Harry Le

21 tháng 9 lúc 18:18 ·

Các phụ huynh hay đọc facebooker/blogger chuyên về tự kỷ nào? Mình hay đọc blog Michael's Mum, chủ blog là một luật sư người Sydney, Úc. Con trai cô, Michael là một cậu bé tự kỷ độ 3, không có ngôn ngữ, IQ rất thấp. Nhưng blog của cô lúc nào cũng có chút hài hước nhẹ nhàng, những thông tin về tự kỷ rất thiết thực. Đây là một trong những người đã khiến mình phải tìm hiểu về ABA và đưa con mình vào chương trình can thiệp tích cực EIBI/AVB.
http://www.michaelsmum.com/our-experiences-with-therapy-methods-for-our-severely-autistic-5-year-old/?fbclid=IwAR3zxuruVPSn3AlJPnffZE7plriDPX2cy8DqsZilU40IXGd5QnoLpahfJ4E


#can thiệp

https://www.youtube.com/watch?v=oiZNeKFPuvU

Early Start Denver Model - Sally Rogers, Ph.D  (tac gia cua ESDM) 

Xem 20:10-23:05 có minh hoạ can thiệp; 29:45- 35: 00 để thấy trẻ tiến triển như thế nào. 

Về tiếng Anh, bạn nào trong ngành mà còn kẹt thì alo, inbox một tiếng nhé, đầu tháng 01 có các nhóm Online về Basic lẫn chuyên ngành Mental & Behavioral Health (7 phần học bổng).

Học, có nhiều con đường, dành một chút thời gian để có một công cụ.

Source:  https://m.facebook.com/story.php?story_fbid=1348432361870808&id=100001121701518


Autism Intervention research network on Behaviour qua gioi thiệu của Linh Đào 



Không biết các bố mẹ được gặp giáo sư Connie Kasari hồi cuối tháng 5 đã hỏi gì bà.  Còn nhóm mình đã nhờ bà gợi ý một số chương trình can thiệp hiệu quả cho các giai đoạn khác nhau.   


Xin nói rõ thêm là giáo sư Kasari là người làm nghiên cứu đầu ngành về tự kỷ ở Mỹ nên bà nghiên cứu, cập nhật, tìm hiểu về tất cả các trường phái can thiệp, và không có xung đột lợi ích với bất kỳ trường phái can thiệp nào (ví dụ mở dịch vụ can thiệp hay tập huấn theo một trường phái nào đó).  Vì thế mình rất tin tưởng tính khoa học và khách quan trong lời tư vấn của bà.   


Và đây là một số phương pháp bà kể ra: 


* CAN THIỆP SỚM:  

- Về giao tiếp và tương tác xã hội:  

các phương pháp ABA cấp tiến như PRT, ESDM, JASPER.  Các phương pháp này đều có sự hòa hợp nhất định giữa trường phái hành vi và phát triển. 


* TUỔI ĐI HỌC:  

- Về tương tác xã hội:  

  + Can thiệp thông qua bạn bè: Remaking the Recess là một trong số các ứng dụng  

  + Cognitive Behavior Therapy (CBT) nếu trẻ có nhận thức tốt: UCLA PEERS và Social Thinking 

- Về khả năng tổ chức sắp xếp công việc (Executive Function): Unstuck and On target: An Executive Function Curriculum to Improve Flexibility for Children with Autism Spectrum Disorders, Research Edition 

- Về đọc hiểu: Visualizing and Verbalizing 


Rất tiếc là các chương trình này chưa có nhiều tài liệu bằng tiếng Việt.   


Cá nhân mình thì đã đọc tài liệu và tham dự khóa tập huấn liên quan.  Mình thấy tài liệu của họ rất rõ ràng, dễ hiểu. 



#jasper #social thinking #ABA cấp tiến #executive funtion 


Harry Le fb: PEAK và ACT

Vẫn là ABA, vần toàn diện nhưng PEAK có mấy cái hay:

- Không dừng ở 4 tuổi.
- Tập trung vào phát triển ngôn ngữ cho trẻ. Có thể bắt đầu từ 18 tháng, hoặc nếu trẻ đã có nền tảng vững rồi càng tốt.
- Post-Skinnerian dựa vào RFT. Họ nói PEAK không dạy kiểu What to learn but How to learn, cover đủ thứ từ covert, theory of mind.
- Bằng chứng hiện nay rất tốt. Đến Mark Sundberg cũng có bài phân tích về PEAK rất chi tiết.

Em thấy PEAK bổ sung chỗ thiếu của VB MAPP, mà triết lý của họ cũng get along với Social Thinking nữa. Em cứ nghĩ cảnh kiếm ra chỗ dạy 2 món này cho thằng nhỏ thì quá sướng hihi

Em tàu ngầm nhiều group của BCBA thì thấy mọi người suggest xài PEAK nhiều lắm. Nhưng họ nói nó không structured như VB MAPP nên không tự học được mà phải lấy lớp. Nhưng phải nói ngay VB MAPP quá tuyệt vời, không có cái nền do VB MAPP xây thì không mơ mộng gì được.

Comments: Bên Úc thì họ có dùng Peers, cho các em khoảng từ 13 tuổi đổ lên...hình như nhỏ hơn thì tuỳ bé mà dùng cái gì.
Ừ, các psychologist hay cùng nhau dùng. Nhỏ hơn nữa thì họ có dùng Secret Agents ( game based) để tăng social skills. 
Secret Agents Society (SAS)? Nếu vậy thì đúng là đồ tốt rồi

Source: https://sites.google.com/site/nuoicontuky/chung-song-voi-tu-ky/chung-toi-co-the-giup-gi/tu-van-truc-tuyen/chiasetrainghiemcanhanvecanthiepsom/can-thiep-nhu-the-nao

Để chon cách can thiệp nào, theo mình nên xem xét xem Mục tiêu của chương trình có giúp con LINH HOẠT hơn theo NGỮ CẢNH không. 

Có chương trình tuy không nói hẳn ra mục tiêu này, nhưng khi xem đến phần thực hiện, bạn sẽ thấy đây là điểm mạnh của chương trình.

Ví dụ:

ABA/VB mục tiêu không đề cập rõ là linh hoạt, nhưng khi dạy ngôn ngữ, chương trình luôn chú trọng sau khi dạy trẻ ngữ nghĩa (ghép tranh con chó với chữ con chó, với lời nói của cô) thì luyện cho trẻ sử dung từ đó vào nhiều chức năng khác nhau của ngôn ngữ (xin ảnh con chó, xin bánh hình con chó, chỉ cho cô xem tranh con chó, hỏi cô đó có phải con chó không...).  Như vậy họ cũng giải quyết vấn đề linh hoạt ở một chừng mực nào đó.

RDI thì nói rất rõ là tập trung vào luyện sự linh hoạt.

Floortime tuy không nói rõ là luyện linh hoạt nhưng luôn lựa theo sự khác biệt cá nhân, và làm theo dẫn dắt của trẻ để phát triển tình cảm và giao lưu, chơi đùa.  Như vậy trọng tâm của họ cũng là linh hoạt.

Flashcard của Glenn Doman: nếu bạn dung flashcard theo hướng dạy nghĩa của từ thì chắc chắn là trọng tâm của chương trình không hề là linh hoạt, bạn có đồng ý với mình không?

PRT là phương pháp có nền tang lâu nhất thì nói rõ những kỹ năng then chốt được luyện là 1. Động lực giao tiếp 2. Phản ứng với nhiều tín hiệu  3. Tự làm chủ bản thân  4. Chủ động khởi xướng.  Như vậy phần linh hoạt cũng được chú trọng. 

Hơn cả lời nói (More than words): dạy con ngôn ngữ, giao tiếp và chơi, nên cũng là tập trung vào luyện linh hoạt.

Hoạt động âm nhạc: nếu chỉ là dạy cho con biết nốt nhạc và đánh đàn thì trọng tâm không phải là linh hoạt.  Nhưng nếu cho con tự thể hiện hình thể theo âm nhạc thì có luyện cho con tính linh hoạt.

TEACCH: là cấu trúc lại môi trường học và làm việc để người tự kỷ có thể độc lập thực hiện các công việc.  Theo mình chương trình này trọng tâm là tự lập nhiều hơn là linh hoạt.  Mình sẽ áp dụng một phần nào của TEACCH chứ sẽ không theo mỗi TEACCH vì lý do này.

Chương trình dạy bé biết đọc sớm: là dạy con biết giải mã ký tự.  Theo mình thì chỉ cung cấp kiến thức nền cho con, chứ không trực tiếp giải quyết chuyện linh hoạt.

Chế độ ăn kiêng bột mỳ và sữa: vì cho rang hai loại thực phẩm này làm trẻ dị ứng, có hành vi không thích ứng.  Rõ rang trọng tâm của cách can thiệp này không phải là linh hoạt, mình sẽ không coi đây là phương pháp can thiệp duy nhất cho con.

Chưa bàn đến cách thức thực hiện của các chương trình trên, đọc mục tiêu của chương trình, ta đã biết nó có tập trung vào khó khăn cốt lõi của tự kỷ hay không.

Can thiệp như thế nào?

Sau khi đã xác định ưu tiên can thiệp vào khả năng xử lý thông tin LINH HOẠT hơn theo NGỮ CẢNH, bạn hãy xem xem chương trình can thiệp cho con như thế nào.   1. Theo mình, một chương trình dựa theo đặc điểm riêng của con là chương trình dễ thành công hơn. Ví dụ, con mình có đặc điểm riêng là rất mất tập trung, thời gian tập trung rất ngắn, thích điều khiển mọi người và mọi thông tin đều thích quy thành một quy luật cứng nhắc. Con thường rất bất ổn khi phải làm theo ý người khác, con chỉ thích mọi người làm theo ý con. Con luôn sợ thử cái mới, lần đầu bao giờ cũng quan sát chứ không hưởng ứng theo ngay.  Con học qua hình ảnh rất tốt.  Con hiểu lời nói rất chậm.  Mình đã từng cho con theo chương trình ABA/VB.  Chương trình này có xem xét mức độ phát triển của riêng con (qua bảng đánh giá ABLLS), có dùng những thứ con thích để củng cố hành vi tốt cho con theo kiểu ABA.  Chương trình làm theo kiểu DTT, là các nội dung học được thái nhỏ ra, nên có phù hợp với khả năng tập trung vốn rất ngắn của con. Trong suốt quá trình theo ABA/VB mình sử dụng rất nhiều ảnh nên con tiếp thu nhanh và nhớ lâu hơn. Tuy nhiên, chương trình này không xem xét cách xử lý thông tin đặc biệt của con đã kể trên. Con theo chương trình này sau 3 tháng có tiến bộ rất rõ.  Sau 4 năm, con tiến bộ nhiều về nhận thức, ngôn ngữ, nhưng giao tiếp và chơi thì vẫn kém. Con cũng đã từng theo RDI sau đó.  Chương trình này có làm đánh giá về khả năng linh hoạt của con, do tư vấn viên làm.  Tư vấn viên là người chọn các mục tiêu cho phù hợp với khả năng linh hoạt của con sau đó.  Như vậy nếu bạn muốn làm RDI tốt, trong thời gian đầu, không có tư vấn viên thì bạn khó lòng có thể theo được chương trình này. RDI có chủ trương bố mẹ là người dạy việc cho con, nghĩa là bố mẹ chọn hoạt động và con sẽ làm theo, bố mẹ phải đợi con làm theo, đợi con nhận ra niềm vui được cùng làm với người khác.  Những buổi đầu làm RDI, do cá tính không thích làm theo người khác, con toàn bỏ chạy, tư vấn viên đã dạy mình giữ tay con lại.  Con cứ giãy giụa như vậy đến cả gần 1 tiếng cho đến khi mệt lả đi.  Sau này, để con chịu làm các hoạt động mình bày ra, mình toàn phải phá nguyên tắc của RDI: dụ dỗ là con làm theo mẹ rồi xong mẹ sẽ cho con cái này cái kia, con vẫn không tìm thấy niềm vui được cùng làm chung dù mình đã đợi rất lâu nhiều lần.  Tiền thuê tư vấn viên quá nặng và sự phản ứng bất lợi của con ngay từ khi bắt đầu chương trình đã khiến mình rất căng thẳng khi theo chương trình này, dù có thực hiện được các bước tiếp theo của chương trình, nhưng lúc nào cũng trong trạng thái căng thẳng, không biết khi nào thì con sẽ bỏ đi.  Mình đã thôi chương trình này sau khoảng 2 năm. Mình có xem thêm chương trình Nhiều hơn lời nói và Talkability của Hanen thì phần thấy chương trình này có thế mạnh về việc lựa theo sở thích và cách xử lý thông tin của con, làm theo dẫn dắt của con.  Con mình chưa theo chưong trình này nhưng đây là chương trình được đánh giá rất cao trong giới chuyên môn ở nhiều nước.  Hầu hết các chương trình cho cha mẹ đều dựa trên chương trình này không ít thì nhiều. Floortime chủ trương làm theo dẫn dắt của trẻ, họ cũng rất lựa theo đặc điểm riêng của trẻ.  Sâu hơn về phương pháp này thì mình chưa tìm hiểu hết. 2. Các chương trình giúp cho con phải dạy thêm cho con kỹ năng mới về linh hoạt Sau khi lựa theo được các đặc điểm riêng của con, con đã chịu lắng nghe, cần dạy con các kỹ năng mới. Mình đã từng gặp các chuyên gia tâm lý mà đến gặp con họ chỉ tâm niệm làm sao để vào được thế giới của con, con mở lòng ra với họ là can thiệp thành công.  Sau khi họ vào được thế giới của con, họ chẳng hề dạy cho con thêm kỹ năng mới nào, họ nghĩ con chỉ có vấn đề về tâm lý.  Mình tránh xa tất cả các nhà tâm lý kiểu này. Các chương trình RDI, Floortime, Hơn cả lời nói,,, đều nhấn mạnh vào việc đưa dần những yếu tố mới vào các hoạt động để trẻ linh hoạt dần. ABA/VB thì dạy rất nhiều kỹ năng ngôn ngữ mới. 3. Chương trình thuận theo trình tự phát triển của trẻ thường: Nghĩa là các mục tiêu can thiệp dựa trên trình tự phát triển của trẻ thường.  Ví dụ dạy trẻ hiểu ngôn ngữ rồi mới đến diễn đạt ngôn ngữ.   Hầu hết các chương trình theo truờng phái phát triển như Floortime, RDI đều dựa trên sự phát triển của trẻ, đặc biệt là về lĩnh vực giao lưu, tình cảm, tư duy. ABA/VB có lên các bài học theo sự phát triển của trẻ, nhưng mạnh về mặt tư duy, ngôn ngữ hơn là giao lưu, tình cảm. Các chương trình của Hanen cũng chia theo giai đoạn phát triển của trẻ.  Trẻ nhỏ chưa có nhiều ngôn ngữ thì phù hợp với Hơn cả lời nói, trẻ lớn hơn và có nhiều ngôn ngữ hơn thì phù hợp với Talkability. Hãy hỏi bảng liệt kê các mục tiêu của chương trình và xem cách xếp thứ tự các mục tiêu này để xem chúng có thuận theo trình tự phát triển của trẻ thường không. 4. Chương trình dạy và duy trì được các kỹ năng mới trong nhiều hoàn cảnh, với nhiều người. Chương trình có kế hoạch luyện các kỹ năng mục tiêu trong nhiều hoàn cảnh, ở nhiều nơi, với nhiều người sẽ có xác suất thành công cao hơn. ABA/VB có học bàn 1:1 rồi dạy trong môi truờng tự nhiên. RDI và Floortime đều thực hành trong sinh hoạt hàng ngày nhưng chủ yếu với bố mẹ.   Hơn cả lời nói cũng thực hành trong sinh hoạt hàng ngày và chủ yếu là với bố mẹ. Các bạn hãy tìm cơ hội cho con được thực hành những kỹ năng đã làm tốt với nhiều người hơn, ngoài bố mẹ ra, đặc biệt là các bạn cùng lớp.  Bạn có thể sẽ phải tập huấn những người trong gia đình cách giúp đỡ con.  Hãy nghĩ đến chuyện cho cả gia đình tham gia vào các đợt tập huấn. 5. Chương trình có mở khả năng kết hợp cùng các phương pháp khác. Vì chẳng có chương trình nào có thể hợp hết tất cả các đặc điểm của con, vào tất cả các giai đoạn và giải quyết hết các vấn đề của con, nên nếu bố mẹ đủ trình độ, kết hợp mỗi phương pháp một ít đúng lúc, đúng chỗ là tuyệt vớì nhất. Các phương pháp nào bài trừ các phương pháp khác là mình phải tự đặt câu hỏi họ vì lợi nhuận của họ hay vì đứa trẻ nhiều hơn? Có những chương trình chuyên để đi kèm với các chương trình luyện khả năng linh hoạt khác như Trực quan hóa, Quản lý hành vi.   6. Chương trình có thu thập số liệu về tiến triển của con và dùng thông tin đó để lên tiếp chương trình can thiệp Thường thì các chương trình sẽ có sẵn form thu thập thông tin về tiến triển của con.  Nếu bạn theo một chương trình nào đó nhưng chưa làm phần này, hãy hỏi lại tư vấn viên của bạn nhé.   7. Chương trình trình bày dễ hiểu, dễ làm, dễ duy trì trong hoàn cảnh của gia đình bạn  Nếu bạn theo một phương pháp mà thấy khó hiểu, khó áp dụng thực hành, đừng vội trách mình kém.  Thành công luôn nằm ở các chương trình dễ hiểu, mạch lạc, không quá cao siêu. 8. Chương trình đã có nhiều thử nghiệm nghiên cứu sẽ có xác suất thành công cao hơn. Bạn có thể tham khảo danh sách các chương trình can thiệp như vậy, còn gọi là can thiệp đã được kiểm chứng ở đây http://autismpdc.fpg.unc.edu/content/evidence-based-practices   Câu chuyện về một cậu bé “rập khuôn” #chơi Tuần trước đi thăm nhà, gặp một cậu bé rất đáng yêu. Nhìn cảnh con trai nhất quyết phải chốt cửa sau khi mình vào, phải để đồ vật đúng nguyên xi một vị trí, nếu không là rất bứt rứt, mình đoán là con gặp khó khăn với thay đổi và mẹ xác nhận điều này.  Có các bạn có tự kỷ, xếp bảng xếp hình nhất thiết là từ 1 rồi 2, rồi lần lượt tới 10, nếu sai trật tự con có thể vỡ oà, khóc. Bảng xếp hình thì nếu con chơi một mình, xếp sao cũng được (chơi với bạn thì đây có thể là một rào cản vì con có thể không chịu được nếu bạn không theo trình tự đó). Nhưng vất vả hơn cho con và cả nhà, nếu một ngày mẹ đi học và đường tắc hoặc có việc cần đi lối khác, nhiều bạn sẽ vỡ oà (meltdown, biểu hiện có thể giống tantrum- ăn vạ, như khóc lóc, gào thét, la hét, v.v. nhưng không phải vì con cố tình hư, mà vì quá ngưỡng chấp nhận của con). Hoặc bảng xếp hình thì sao cũng được, nhưng có bạn làm bài kiểm tra cũng phải lần lượt như vậy, mà bài 1, bài 2, rồi sang bài 3 khó quá nhưng không chịu bỏ qua để làm bài khác và bị tắc lại.  Tại sao các con lại rập khuôn? Điều này mang lại một cảm giác an toàn cho con. Con cảm thấy mọi thứ nguyên vị trí, quen thuộc, và yên tâm hơn. Nếu có sự xáo trộn, con rất bất an. Các bạn có khả năng nghe hiểu và nhận thức càng thấp, thì rất rập khuôn về sắp đặt môi trường.  Nhìn chung mình không ép trẻ linh hoạt, vì ép cũng không được 🙂 mà khuyến khích thông qua chơi đùa, mở rộng cách chơi đa dạng của JASPER. Chàng tra nhỏ lúc đầu thấy mình cho ô tô lên cái bảng (mình vơ được ở góc nhà), giả vờ làm con dốc, con rất ngạc nhiên và thích thú, mẹ chụp lại hình lần đầu tiên con chơi như vậy. Nhưng khi mình thử làm mẫu thả hình khối của xe thả hình vào xe tải, con rất bứt rứt, thử vui vẻ làm mẫu thêm vài lần vẫn chưa được, mình chỉ kịp gợi ý cho mẹ. Thế mà tối mẹ chụp được hình con lần đầu tiên chủ động chơi cách mới 🙂  Cách tiếp theo, và rất quan trọng là bố mẹ làm mẫu thông qua các hoạt động hàng ngày. Đố bố mẹ nào có quyển sách phát triển kỹ năng cảm xúc xã hội của ASPECT (nhóm RUBIC đã dịch) thấy hướng dẫn này?  Lưu ý cuối: mình rất tôn trọng những điểm khác biệt về cách tự duy và hành động của các bạn có tự kỷ, rập khuôn là một trong số đó. Nếu rập khuông không ảnh hưởng đến chất lượng sống của con thì không cần và không nên can thiệp, mà chỉ hỗ trợ khi nó ảnh hưởng tới khả năng học tập, hoà nhập và thích nghi của con. Các bạn nhớ thông điệp này của lớp khái quát hoá chứ Source: https://www.facebook.com/photo.php?fbid=10207047425820459&set=a.10206094960289416&type=3

Self-love

Source: Kien Tran IELTS fb

Self-love (tự yêu bản thân) — là một kỹ năng vô cùng quan trọng.

Nếu bạn không có kỹ năng tự yêu bản thân, bạn sẽ luôn có xu hướng đòi hỏi sự chú ý, quan tâm từ người khác. Nếu không được chú ý, quan tâm, bạn sẽ cảm thấy bất hạnh. Nhất là những lúc bạn chỉ có một mình.

Những đứa trẻ khi sinh ra nhận được quá nhiều sự chú ý từ gia đình, bạn bè, thầy cô sẽ gặp rắc rối khi trưởng thành. Chúng đã quá quen với việc gây sự chú ý và được người khác chú ý tới và không còn kỹ năng yêu bản thân (ở một mình). Khi lớn lên, sự chú ý từ người khác giảm đi là lúc chúng cảm thấy tồi tệ và bất hạnh, dẫn đến làm những việc điên rồ, chỉ để gây sự chú ý và thoả mãn nhu cầu được chú ý, quan tâm.

Khả năng tự yêu bản thân giúp bạn có thể yêu, vui đùa, làm bạn với chính bản thân bạn (thay vì phải đòi hỏi một bên thứ 3). Bạn không còn đòi hỏi sự chú ý. Tinh thần bạn cũng sẽ ổn định hơn nhiều.

Hãy học cách yêu chính bản thân mình. Làm bạn với nó. Have fun với nó.

Ask yourself. How long can you go without other people’s attention?


#SelfLove #psychology #HumanNature

Giải ảo về giáo dục by Tai Tran

Lý do Forever 21 phá sản: Chạy theo KPI sai.

Source: https://www.facebook.com/taitran/posts/10157090005456693

 1. Thương mại điện tử KHÔNG phải là lý do.
Chất lượng làm TMĐT của Forever 21 không hề thua ASOS.
Chất lượng làm TMĐT của Forever 21 hơn hẳn H&M, Zara, Gap.
Vì là một thương hiệu nên đỡ rối hơn 6pm (con Amazon).
Amazon .com và mấy đứa con Shopbop Zappos loay hoay mãi không ra nên không phải mối đe doạ.
Đưa TMĐT ra làm lý do lý trấu với công chúng vì cả làng ai cũng đổ vấy cho TMĐT.

2. Thiết kế
Trong đám fast fashion, thiết kế F21 không thua bất kỳ thương hiệu nào cùng phân khúc.
3. Chất liệu
Trong đám fast fashion, chất liệu F21 thua hẳn Zara, Uniqlo.
4. Xu hướng chung của cả ngành: thay đổi quá nhanh.
Abercrombie&Fitch đã từng thống trị.
J. Crew đập Abercrombie&Fitch.
Rồi J. Crew khó khăn.
Trong khi cả Abercrombie&Fitch và J. Crew đều có các sản phẩm khó thay thế.
Victoria's Secret đang giảm mạnh.
Ngành thay đổi nhanh dã man.
5. Định vị phân khúc: không sai, nhưng thấp.
6. Thứ thiếu: sản phẩm không thể thay thế (killer product).
Ví dụ: cùng phân khúc, Cotton On ra được một số killer product đủ ngon, chịu khó tìm sẽ thấy.
Tất cả các sản phẩm của F21 đều có thể dễ dàng thay thế bằng sản phẩm khác.
7. Phân khúc và tầm giá của F21 không có nhiều margin để phung phí.
8. Bước ngoặc turning point đây: với các khung cửa hẹp như trên, F21 lại chơi kiểu rất truyền thống: mở mạng lưới cửa hàng gần 50 nước.
Khi đã có thương hiệu tốt và chất liệu kém và sản phẩm dễ thay thế, nên tiết kiệm tiền thôi và giữ độ bí ẩn để khách TIỀM NĂNG có động lực mua.
Khi mở cửa hàng khắp nơi thì biến thành commodity, ai cũng dễ dàng tiếp cận => khách hàng không cảm thấy gấp rút phải mua.
H&M nhái mẫu của người khác và vận hành cực nhanh nên có thể kéo khách hàng đến cửa hàng 17 lần mỗi năm. F21 thì không thể.
Khi muốn mở rộng thì đặt KPI số cửa hàng, độ phủ, địa lý, số nước là sai. Chia nhỏ KPI ra, mỗi đội nhắm KPI của đội mình mà chạy.
Khách không mua đủ cover chi phí mở hệ thống.
Mải chạy theo KPI lạc đường thế không thắng kịp dẫn đến phá sản.
9. Xù tiền thuê mặt bằng mấy tháng rồi đó.
--
Kết luận: Các ông nên giành đi chợ, bắt bồ ngồi im. Tự trải qua nỗi đau xót ví thì biết cái quần của mỗi hãng có mặc được không, hay có hứng lột không

Hướng nghiệp + money

Nhóm trẻ thiên hướng Khoa Học Công Nghệ: hoạt động hiệu quả với các thứ liên quan đến Trí Tuệ (intelligence). Nhóm trẻ thiên hướng Khoa Học Xã Hội: hoạt động hiệu quả với sức khoẻ tâm lý (mental health).

Chuyện nghe hiển nhiên, nhưng giá trị hàm ý của nghiên cứu này rộng hơn.

* Định nghĩa "hạnh phúc" của những nhóm trẻ khác nhau là khác nhau. Khi trẻ còn quá nhỏ thì chưa tự kiểm soát hoạt động, chọn lựa hoạt động, từ chối những hoạt động không giúp ích nhiều.

* Những người dạy & hướng dẫn trẻ dùng sai cách cho sai nhóm thì không hiệu quả.

* Trẻ thiên hướng Khoa Học Công Nghệ đang stress, tiêu cực, thất vọng về bản thân... Làm trẻ hài lòng về bản thân sau khi vượt qua được thách thức lớn + đáng đòi hỏi intelligence có xác suất thành công cao hơn giúp trẻ về tâm lý tích cực, empathy. Nói dễ hiểu hơn, nó đang tự cảm thấy vô dụng thì giúp nó giải toán thì nó tự vui, không phải dùng các biện pháp giúp nó feel good about him/herself.

Nên tạo môi trường thách thức đủ lớn cho trẻ thiên hướng Khoa Học Công Nghệ.

* Nên tạo môi trường tạo cảm giác tốt cho trẻ thiên hướng Khoa Học Xã Hội.

* Nghiên cứu và post này không nói Khoa Học Công Nghệ là thông minh; không nói Khoa Học Xã Hội không thông minh. 

* Nghiên cứu và post này không nói trẻ chỉ có 2 thiên hướng này. 

Tới đoạn chém của Tai Tran

* "Hoạt động tốt" không đảm bảo thành công (đo bằng các thước đo) xã hội, vì thành công xã hội đòi hỏi rất nhiều kỹ năng khác nhau.

* Trong nhiều Role-Playing Games, Intelligence ảnh hưởng chính Magic Power, ảnh hưởng phụ Magic Resistance.

Magic Power = khả năng giải quyết vấn đề bằng kỹ năng cứng; Magic Resistance = chống chọi trầm cảm.

Mấy đứa thích sống bằng intelligence chống trầm cảm bằng các cách: lấy thành tựu đè, delay trầm cảm đến khi sức đủ để chiến với áp lực. Đứa nào thích sống bằng intelligence mà để bị dụ đến mức intelligence không chống nổi áp lực thì đi đứt nha con.

* Quản trị kiểu tạo áp lực thì hợp nhóm thích sống bằng intelligence. Quản trị kiểu tạo môi trường vui vẻ thì hợp nhóm thích sống bằng mental health.

* Dạy học kiểu yêu thương cho đám cần thách thức thì tụi nó khinh cho; đám đó chỉ có quất sadistic vào :v

Nguồn: Pluck et al, 2020, Differential associations of neurobehavioral traits and cognitive ability to academic achievement in higher education, Trends in Neuroscience and Education Volume 18, March 2020, 100124

---_-------------------------

Nobel 2019 trao cho 3 nhà phát minh ra pin Lithium Ion. Tổng thời gian họ học hành và làm việc đến giờ là 246 năm. Làm ra cái pin, cả thế giới xài, chờ NỬA THẾ KỶ mới có Nobel.
Người trung bình có khoảng 40 năm làm việc đến khi về hưu. Nếu mình ngu bền suốt 40 năm thì thế nào?

Nghệ thuật và thể thao: Phần lớn bình thường. Một số cực ít lấy hết phần thưởng và hào quang.
Bao nhiêu được như Quang Hải. Nếu không thì cả đời thế nào.

Khởi nghiệp công nghệ đã TỪNG được nghĩ là "winner takes all". Thực tế ra thì vẫn oligopoly như bao ngành khác.

"Giỏi thì làm gì cũng giỏi" là một câu hơi hướm defeatist. Nhưng mà mình không giỏi nên bỏ qua khỏi bàn.
Nếu mình chỉ trung bình thì: thằng trung bình trong ngành tốt/lên/hype lụm được nhiều phần thưởng hơn thằng trung bình trong ngành đang xuống. Tệ hơn "đang xuống" là kỳ vọng nhiều và không bao giờ lên; chết dần chết mòn.

--

Nghiên cứu về chọn ngành kéo dài 40 năm:
Trong số trẻ học giỏi nhất,
Chuyện dễ làm: Trong 24 đứa giỏi nhất có 1 đứa làm giảng viên đại học.
Trong 42 đứa có 1 đứa làm luật sư hàng đầu.
Trong 44 đứa có 1 đứa làm quản lý top firm.

Nguồn: Lubinski 2014

--

Nobel Kinh Tế 2013 cho Hansen + Fame + Shiller tuyệt vời.
Ứng dụng thoát nghèo ngay lập tức được.
Link đây https://m.facebook.com/notes/tai-tran/h%E1%BB%A9ng-th%C3%BA-nghi%C3%AAn-c%E1%BB%A9u-c%C3%A1-nh%C3%A2n-t%E1%BB%AB-c%C3%A1c-c%C3%B4ng-tr%C3%ACnh-c%E1%BB%A7a-3-gi%C3%A1o-s%C6%B0-%C4%91%E1%BA%A1t-gi%E1%BA%A3i-nobel-kinh-/10151891606328607/

Trong một ngành khác, các bạn nói về film mà lôi Oscar ra chà vào mặt nhau thì rất rẻ rúng. Mình là khách hàng bỏ tiền mua vé / streaming / đĩa, vì sao khách hàng phải quan tâm AMPAS làm gì.

--

Có 2 cách đơn giản nhất để dùng toán biểu diễn quan hệ giữa các yếu tố để mình lên kế hoạch để cố tránh làm chuyện ngu.

Cách 1: Multivariate. Xem công thức xanh lá.
Kết quả là tổng trọng số của nhiều yếu tố.
Pitfall của cách này là: trọng số có thể sai.

Cách 2: Các phân phối
Ví dụ như hình.

iv. Hình (4): Phân phối chuẩn (normal distribution). Cách áp dụng: Những người dùng cái này thường xuyên là các giáo viên. Có nhiều giáo viên & trường bắt phân phối điểm sinh viên theo cái Gaussian này.
Ứng dụng: Đối với học viên, ngành giáo là ngành dễ đối phó nhất trong tất cả các ngành. Biết này để canh, đừng học nhiều, làm vừa đủ để đạt mục tiêu thôi.

v. Hình (5): Lognormal gần thực tế hơn Normal. Số loser nhiều.

vi. Hình (6): Hàm đa thức (Polynomial). Trong hình này là hàm đa thức bậc 2. Này trong mọi kế hoạch kinh doanh. Thực tế làm được như này thì unicorn.
Unicorn (danh từ): công ty TƯ NHÂN đã được nhà đầu tư giải ngân với định giá không thấp hơn $1B.
Unicorn (danh từ): ngựa một sừng... thým đang ngáo đá à?

Source fb Tai Tran Chief Investment STI

_------------------------------------------------

Hướng dẫn phương pháp học tập cho trẻ

1. Gánh team không phải là ngu. Gánh team trình độ thấp: gánh team để ngừa những thằng ngu làm mình mất điểm dẫn đến mất học bổng.

2. Gánh team trình độ cao: tóm đầu đứa có phụ huynh giàu hơn hẳn phụ huynh mình, trói nó lại để mình gánh.

3. Tóm được đứa giỏi hơn mình thì giành làm phần Reference vì phần đấy không cần não.

4. Sai lầm: TƯỞNG rằng tác vụ cuối cùng format bài là không cần não. Vì sao giáo viên là giáo viên? Vì giáo viên bỏ 20 năm cuộc đời chỉ để canh spacing, canh font chữ, canh indent.

5. Làm bài bị giáo viên bắt lỗi thì cúi đầu nhận lỗi ngay lập tức, không đổ thừa.

Không nhanh nhảu đổ thừa TRƯỚC khi giáo viên kịp bắt lỗi là đã ngu từ đầu rồi.

6. "Cố gắng rèn luyện ngay trong khi học để ra trường làm được việc" là tuyên truyền ngu dân.

Lối sống đúng đắn: thằng junior giỏi mấy thì khi đi làm vẫn bị senior moi lỗi ra méc manager để hạ lương => chừa ngân sách để thưởng senior.

7. Quan trọng trung bình: Vì cố mấy vẫn ngu nên đùn được việc thì đùn.

Rất quan trọng: Đùn việc xong phải nhảy xổm vào ăn hôi đoạn cuối để bôi chữ vào Resumé.

8. Không được khinh đứa trượt môn. Nó cầm đề kỳ trước đó. Hy vọng giáo viên chưa đổi đề.

9. Vụ "trường tây tuyệt vời" là phụ huynh cấp I cà khịa để phụ huynh cấp I khác tức chơi; lên đại học rồi vẫn tin thì ăn nguyên trái cà khịa.

Đúng: Trong trường 'tây', giáo viên lên chức bằng nghiên cứu khoa học chứ không phải bằng dạy hay. Muốn nghiên cứu nhiều thì càng dạy ít càng tốt. Dạy nhiêu lương cũng thế, thôi dạy lẹ còn về, nhà bao việc.

10. Làm du học sinh: Một đứa Tàu cầm đề thì toàn bộ Tàu ở nước đấy cầm bùa. Dùng mỹ (nam) nhân kế để trao đổi, vừa lấy đề/bùa vừa được sướng. Trung Hoa vạn tuế.

11. Ủa mà rốt cuộc học để làm gì. Search "tai tran LÝ THUYẾT" vào Facebook rồi đếm số lần dùng y chang lý thuyết trong sách để ăn lãi đầu cơ. Tiền in trên giấy chứ tiền có phải giấy đâu huhu.

https://www.facebook.com/533516692/posts/10157266040976693/